Tổng hợp 07 nguyên tắc kế toán theo Điều 6 Luật Kế toán 2015 và các yêu cầu kế toán mà doanh nghiệp cần tuân thủ khi ghi nhận, trình bày thông tin tài chính.
Các nguyên tắc kế toán theo Luật Kế toán hiện nay
Theo Điều 6 Luật Kế toán 2015, hoạt động kế toán phải tuân thủ các nguyên tắc nhằm bảo đảm thông tin, số liệu kế toán được phản ánh đầy đủ, chính xác và phù hợp với bản chất của nghiệp vụ kinh tế, tài chính.
Hiện nay, Luật Kế toán quy định 07 nhóm nguyên tắc kế toán mà đơn vị kế toán cần lưu ý.
1. Ghi nhận tài sản và nợ phải trả theo giá gốc
Tài sản và nợ phải trả được ghi nhận ban đầu theo giá gốc.
Sau khi ghi nhận ban đầu, đối với một số loại tài sản hoặc nợ phải trả có giá trị thường xuyên biến động theo giá thị trường và có thể xác định lại một cách đáng tin cậy thì được ghi nhận theo giá trị hợp lý tại thời điểm cuối kỳ lập báo cáo tài chính.
Nguyên tắc này giúp xác định cơ sở ghi nhận ban đầu và đánh giá lại một số khoản mục trên báo cáo tài chính.
2. Áp dụng nhất quán chính sách và phương pháp kế toán
Các quy định và phương pháp kế toán mà đơn vị đã lựa chọn phải được áp dụng nhất quán trong kỳ kế toán năm.
Trường hợp có thay đổi về quy định hoặc phương pháp kế toán đã lựa chọn, đơn vị kế toán phải giải trình sự thay đổi trong báo cáo tài chính.
Do đó, doanh nghiệp không nên tùy ý thay đổi phương pháp kế toán giữa kỳ nếu không có căn cứ phù hợp.
3. Phản ánh nghiệp vụ kinh tế đầy đủ, đúng thực tế và đúng kỳ
Đơn vị kế toán phải thu thập và phản ánh các nghiệp vụ kinh tế, tài chính một cách:
Khách quan;
Đầy đủ;
Đúng thực tế;
Đúng kỳ kế toán mà nghiệp vụ phát sinh.
Đây là nguyên tắc quan trọng để bảo đảm doanh thu, chi phí, tài sản, công nợ và các khoản mục khác được ghi nhận đúng kỳ, hạn chế tình trạng ghi nhận sai lệch kết quả hoạt động của doanh nghiệp.
4. Lập và công khai báo cáo tài chính đầy đủ, chính xác, kịp thời
Báo cáo tài chính phải được lập và gửi cho cơ quan có thẩm quyền đầy đủ, chính xác và kịp thời theo quy định.
Thông tin, số liệu trong báo cáo tài chính của đơn vị kế toán cũng phải được công khai theo quy định của Luật Kế toán.
Như vậy, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm số liệu kế toán chính xác mà còn phải thực hiện đúng yêu cầu về thời hạn lập, gửi và công khai báo cáo tài chính.
5. Đánh giá tài sản và phân bổ thu, chi một cách thận trọng
Đơn vị kế toán phải sử dụng phương pháp đánh giá tài sản và phân bổ các khoản thu, chi một cách thận trọng.
Việc đánh giá và phân bổ không được làm sai lệch kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị.
Nguyên tắc thận trọng nhằm hạn chế việc doanh nghiệp đánh giá quá cao tài sản hoặc kết quả kinh doanh, đồng thời bảo đảm thông tin tài chính phản ánh phù hợp tình hình thực tế.
6. Phản ánh đúng bản chất giao dịch
Khi lập và trình bày báo cáo tài chính, doanh nghiệp phải bảo đảm thông tin phản ánh đúng bản chất của giao dịch hơn là hình thức hoặc tên gọi của giao dịch.
Điều này có nghĩa là khi xác định cách ghi nhận một nghiệp vụ, kế toán cần xem xét bản chất kinh tế thực tế của giao dịch thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi trên hợp đồng hoặc chứng từ.
7. Thực hiện kế toán theo mục lục ngân sách nhà nước
Đối với cơ quan nhà nước, tổ chức và đơn vị sự nghiệp sử dụng ngân sách nhà nước, ngoài việc tuân thủ 06 nguyên tắc nêu trên còn phải thực hiện kế toán theo mục lục ngân sách nhà nước.
Quy định này phù hợp với đặc thù quản lý và sử dụng nguồn ngân sách nhà nước.
8. Một số nguyên tắc kế toán đối với doanh nghiệp môi giới bảo hiểm
Ngoài các nguyên tắc chung theo Luật Kế toán, Thông tư 101/2025/TT-BTC còn quy định một số nguyên tắc kế toán đối với doanh nghiệp môi giới bảo hiểm.
Một số nội dung đáng chú ý gồm:
Quỹ dự trữ bắt buộc: Doanh nghiệp môi giới bảo hiểm sử dụng tài khoản “Quỹ khác thuộc vốn chủ sở hữu” để phản ánh việc trích lập, sử dụng quỹ dự trữ bắt buộc và trình bày khoản này trên báo cáo tài chính.
Thời điểm ghi nhận doanh thu: Nếu pháp luật về kinh doanh bảo hiểm quy định thời điểm ghi nhận doanh thu khác với chế độ kế toán doanh nghiệp thì doanh nghiệp môi giới bảo hiểm thực hiện theo quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm.
Hoàn, giảm hoa hồng môi giới bảo hiểm: Các khoản hoàn, giảm hoa hồng và khoản khác có bản chất tương tự được phản ánh là khoản giảm trừ doanh thu.
Hợp tác môi giới bảo hiểm: Các bên chia sẻ doanh thu và chi phí chung theo thỏa thuận hợp tác. Trường hợp doanh nghiệp môi giới bảo hiểm có toàn quyền quyết định giá trị hợp đồng và chịu rủi ro phát sinh thì khoản chi cho bên hợp tác được hạch toán vào chi phí trong kỳ.
Chi phí hoạt động môi giới bảo hiểm: Khoản chi phí hoạt động môi giới bảo hiểm được hạch toán là giá vốn hàng bán và trình bày, thuyết minh trên báo cáo tài chính theo chế độ kế toán doanh nghiệp.
9. Các yêu cầu cơ bản của kế toán
Bên cạnh việc tuân thủ các nguyên tắc kế toán, Điều 5 Luật Kế toán 2015 còn đặt ra các yêu cầu đối với công tác kế toán.
Cụ thể, thông tin và số liệu kế toán phải:
Phản ánh đầy đủ nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh vào chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính;
Được phản ánh kịp thời, đúng thời gian quy định;
Rõ ràng, dễ hiểu và chính xác;
Trung thực, khách quan về hiện trạng, bản chất và giá trị của nghiệp vụ;
Được phản ánh liên tục từ khi nghiệp vụ phát sinh đến khi kết thúc hoạt động kinh tế, tài chính;
Được phân loại, sắp xếp theo trình tự, có hệ thống và có thể so sánh, kiểm chứng.
10. Kế toán doanh nghiệp cần lưu ý gì?
Để bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc kế toán, doanh nghiệp cần chú ý:
Ghi nhận nghiệp vụ đúng thời điểm phát sinh;
Không chỉ căn cứ vào tên gọi của giao dịch mà phải xem xét bản chất kinh tế;
Áp dụng nhất quán chính sách và phương pháp kế toán;
Có đầy đủ chứng từ làm căn cứ ghi sổ;
Kiểm tra số liệu trước khi lập báo cáo tài chính;
Thực hiện lập, gửi và công khai báo cáo tài chính đúng quy định.
Việc tuân thủ các nguyên tắc này giúp số liệu kế toán phản ánh trung thực tình hình tài chính và kết quả hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời tạo cơ sở cho việc lập báo cáo tài chính và thực hiện các nghĩa vụ liên quan.
Kết luận
Theo Luật Kế toán 2015, hiện có 07 nhóm nguyên tắc kế toán cơ bản, tập trung vào việc ghi nhận tài sản, nợ phải trả, áp dụng nhất quán phương pháp kế toán, phản ánh nghiệp vụ đúng thực tế và đúng kỳ, lập báo cáo tài chính đầy đủ, thận trọng trong đánh giá tài sản và phản ánh đúng bản chất giao dịch.
Doanh nghiệp cần kết hợp việc tuân thủ các nguyên tắc kế toán với các yêu cầu về chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính để bảo đảm thông tin kế toán chính xác, trung thực và có thể kiểm chứng.
Bài viết được eHKD tổng hợp từ nhiều nguồn và chỉ mang tính chất tham khảo.
