Báo cáo tài chính có phải là căn cứ hợp pháp để chia lợi nhuận cho nhà đầu tư?

Báo cáo tài chính phản ánh tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh và các thông tin liên quan của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi chia lợi nhuận cho nhà đầu tư, doanh nghiệp có thể chỉ căn cứ vào báo cáo tài chính hay cần xem xét thêm những tài liệu khác?

Theo quy định kế toán, việc phân chia lợi nhuận phải tuân thủ pháp luật doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan. Điều lệ doanh nghiệp cùng hợp đồng hoặc thỏa thuận với nhà đầu tư cũng là những căn cứ quan trọng cần xem xét.

1. Báo cáo tài chính có phải là căn cứ hợp pháp để chia lợi nhuận không?

Căn cứ Phụ lục về nguyên tắc kế toán vốn chủ sở hữu ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, việc quản lý, sử dụng các nguồn hoặc quỹ thuộc vốn đầu tư của chủ sở hữu và phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp được thực hiện theo pháp luật doanh nghiệp và pháp luật liên quan.

Bên cạnh đó, điểm b khoản 1 Tài khoản 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định việc phân chia lợi nhuận hoạt động kinh doanh phải bảo đảm rõ ràng, rành mạch và đúng cơ chế tài chính hiện hành hoặc quy định pháp luật liên quan.

Như vậy, pháp luật kế toán không quy định báo cáo tài chính là căn cứ duy nhất để doanh nghiệp phân chia lợi nhuận. Việc chia lợi nhuận cần được xem xét trên cơ sở điều lệ doanh nghiệp, hợp đồng hoặc thỏa thuận với nhà đầu tư và các quy định pháp luật có liên quan.

Báo cáo tài chính vẫn là tài liệu quan trọng để xem xét kết quả kinh doanh và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, nhưng doanh nghiệp cần đối chiếu với các căn cứ pháp lý và điều kiện phân chia lợi nhuận áp dụng cho trường hợp cụ thể.

2. Cần căn cứ vào đâu khi phân chia lợi nhuận cho nhà đầu tư?

Khi xem xét việc phân chia lợi nhuận, doanh nghiệp cần lưu ý các căn cứ sau:

Thứ nhất, điều lệ doanh nghiệp.

Điều lệ là một trong những căn cứ để xác định nguyên tắc quản lý, quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông, cũng như các nội dung liên quan đến việc phân chia lợi nhuận theo quy định áp dụng.

Thứ hai, hợp đồng hoặc thỏa thuận với nhà đầu tư.

Các bên cần đối chiếu điều khoản đã ký kết để xác định quyền hưởng lợi nhuận, phương thức phân chia và những điều kiện liên quan. Việc phân chia phải phù hợp với thỏa thuận hợp pháp và quy định pháp luật có liên quan.

Thứ ba, kết quả kinh doanh và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.

Doanh nghiệp cần xem xét số liệu kế toán, kết quả kinh doanh và các khoản lợi nhuận chưa phân phối được phản ánh trên sổ kế toán, báo cáo tài chính. Việc xác định số lợi nhuận được phân chia phải tuân thủ cơ chế tài chính và quy định pháp luật áp dụng đối với doanh nghiệp.

Thứ tư, các quy định pháp luật liên quan.

Tùy loại hình doanh nghiệp và hình thức đầu tư, việc phân chia lợi nhuận có thể phải đáp ứng những điều kiện riêng. Doanh nghiệp cần kiểm tra quy định tương ứng trước khi thực hiện.

3. Nguyên tắc kế toán đối với lợi nhuận sau thuế chưa phân phối

Theo quy định tại Tài khoản 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối thuộc Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, tài khoản này dùng để phản ánh kết quả kinh doanh sau thuế thu nhập doanh nghiệp và tình hình phân chia lợi nhuận hoặc xử lý lỗ của doanh nghiệp theo quy định.

Việc phân chia lợi nhuận hoạt động kinh doanh phải bảo đảm rõ ràng, rành mạch và đúng cơ chế tài chính hiện hành hoặc quy định pháp luật liên quan.

Do đó, khi chuẩn bị hồ sơ chia lợi nhuận, doanh nghiệp nên:

• Đối chiếu số liệu lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên sổ kế toán và báo cáo tài chính.

• Kiểm tra điều lệ doanh nghiệp và các thỏa thuận đã ký với nhà đầu tư.

• Xác định các điều kiện, giới hạn và thủ tục phân chia lợi nhuận theo loại hình doanh nghiệp.

• Lập và lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ thể hiện căn cứ, nội dung và việc thực hiện phân chia lợi nhuận.

Các bước này giúp doanh nghiệp có cơ sở giải trình rõ ràng khi cần kiểm tra, đối chiếu hoặc phát sinh tranh chấp liên quan đến quyền hưởng lợi nhuận.

4. Kết luận

Báo cáo tài chính là tài liệu quan trọng phản ánh tình hình tài chính và kết quả kinh doanh, nhưng không phải là căn cứ duy nhất để phân chia lợi nhuận cho nhà đầu tư.

Doanh nghiệp cần xem xét đồng thời điều lệ, hợp đồng hoặc thỏa thuận với nhà đầu tư và các quy định pháp luật có liên quan. Việc phân chia lợi nhuận phải dựa trên căn cứ phù hợp, số liệu kế toán được kiểm tra và hồ sơ đầy đủ.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính chất tham khảo. Khi thực hiện phân chia lợi nhuận, doanh nghiệp cần đối chiếu quy định hiện hành áp dụng cho loại hình doanh nghiệp và hình thức đầu tư cụ thể.