Công văn 3688/BHXH-KT năm 2026 hướng dẫn xử phạt hành chính về BHXH, BHTN, BHYT thế nào?

Ngày 18/9/2026, Bảo hiểm xã hội Việt Nam ban hành Công văn 3688/BHXH-KT hướng dẫn một số nội dung liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và bảo hiểm y tế (BHYT).

Công văn được ban hành trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, và Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026.

1. Công văn 3688/BHXH-KT hướng dẫn những nội dung gì?

Công văn yêu cầu BHXH các tỉnh, thành phố tổ chức phổ biến các quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính đến:

• Đơn vị sử dụng lao động;

• Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh BHYT;

• Viên chức, người lao động thuộc hệ thống BHXH.

Đồng thời, khi phát hiện vi phạm, cơ quan BHXH phải xử lý đúng đối tượng, hành vi, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn, biểu mẫu, hình thức và mức phạt theo quy định. Trường hợp vụ việc vượt hoặc không thuộc thẩm quyền thì phải lập hồ sơ để chuyển, kiến nghị người có thẩm quyền xử phạt.

2. Trường hợp nào không phải lập biên bản vi phạm hành chính?

Trước khi lập biên bản vi phạm hành chính, cơ quan có thẩm quyền phải xác định đúng hành vi và thẩm quyền xử phạt.

Công văn 3688/BHXH-KT lưu ý một số trường hợp bị xử phạt nhưng không thuộc diện phải lập biên bản, gồm:

• Hành vi bị xử phạt cảnh cáo;

• Hành vi bị phạt tiền đến 500.000 đồng đối với cá nhân;

• Hành vi bị phạt tiền đến 1.000.000 đồng đối với tổ chức;

• Hành vi vi phạm do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự chuyển đến theo khoản 1 Điều 63 Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Việc xác định đúng trường hợp có phải lập biên bản hay không giúp tránh áp dụng sai trình tự xử phạt.

3. Lưu ý khi xác định vi phạm về đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Theo Công văn 3688/BHXH-KT, hành vi vi phạm về đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được xác định thuộc nhóm hành vi vi phạm về đóng BHXH quy định tại Điều 43 và Điều 44 Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Tuy nhiên, hành vi vi phạm về đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp chỉ được xác định là một hành vi vi phạm độc lập trong trường hợp người lao động giao kết hợp đồng lao động với nhiều đơn vị sử dụng lao động và chỉ thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tại đơn vị sử dụng lao động nơi phát hiện hành vi vi phạm.

4. Hướng dẫn lập, ký và bàn giao biên bản vi phạm hành chính

Việc lập, ký và bàn giao biên bản vi phạm hành chính phải bảo đảm đúng thẩm quyền, thời hạn, trình tự, nội dung và biểu mẫu theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Thẩm quyền lập biên bản

Viên chức BHXH tỉnh và BHXH cơ sở thực hiện thẩm quyền lập biên bản theo quy định tại Điều 54 Nghị định 283/2026/NĐ-CP và Điều 113 Nghị định 90/2026/NĐ-CP.

Đồng thời, phải xác định chính xác chủ thể thực hiện hành vi vi phạm và đối tượng bị xử phạt là cá nhân hay tổ chức. Đối tượng xử phạt được xác định theo quy định chung và các quy định cụ thể tại Nghị định 283/2026/NĐ-CP, Nghị định 90/2026/NĐ-CP.

Nội dung biên bản phải chính xác

Khi lập biên bản, cần ghi rõ và chính xác:

• Tên hành vi vi phạm;

• Mô tả cụ thể hành vi;

• Thời gian, địa điểm xảy ra vi phạm;

• Số người, số tiền liên quan đến hành vi vi phạm;

• Điều, khoản quy định về hành vi vi phạm;

• Tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ nếu có;

• Quyền giải trình của đối tượng vi phạm trong trường hợp được áp dụng.

Biên bản sử dụng theo Mẫu số 01 Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 118/2021/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung.

5. Xử lý quyết định xử phạt có sai sót thế nào?

Việc ra và gửi quyết định xử phạt vi phạm hành chính được thực hiện theo các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Nếu quyết định xử phạt đã ban hành có sai sót thì phải xác định tính chất của sai sót để thực hiện việc:

• Đính chính;

• Sửa đổi, bổ sung;

• Hủy bỏ; hoặc

• Ban hành quyết định mới.

Việc xử lý sai sót thực hiện theo các quy định tương ứng tại Điều 13, Điều 14, Điều 15 và Điều 16 Nghị định 118/2021/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 68/2025/NĐ-CP và Nghị định 190/2025/NĐ-CP.

6. Kiểm tra từ xa: biên bản và quyết định xử phạt được giao thế nào?

Đối với hoạt động kiểm tra từ xa, trong thời gian chưa đủ điều kiện thực hiện xử phạt vi phạm hành chính bằng phương thức điện tử, Công văn 3688/BHXH-KT hướng dẫn:

• Biên bản vi phạm hành chính và quyết định xử phạt được ký bằng chữ ký viết tay;

• Sau đó gửi cho đối tượng vi phạm qua dịch vụ bưu chính bằng hình thức bảo đảm.

Quy định này nhằm bảo đảm hồ sơ xử phạt vẫn được thực hiện đúng quy trình trong giai đoạn chưa đủ điều kiện xử phạt điện tử.

7. Trường hợp nào phải chuyển hồ sơ cho người có thẩm quyền xử phạt?

Công văn 3688/BHXH-KT yêu cầu chuyển hồ sơ đối với các vụ việc:

• Có hành vi vi phạm vượt thẩm quyền của Giám đốc BHXH tỉnh;

• Có hành vi vi phạm không thuộc thẩm quyền xử phạt của Giám đốc BHXH tỉnh.

Theo hướng dẫn, các hành vi vi phạm về BHXH, đóng BHTN, đóng BHYT có mức phạt trên 37,5 triệu đồng đối với cá nhân hoặc trên 75 triệu đồng đối với tổ chức là trường hợp vượt thẩm quyền của Giám đốc BHXH tỉnh.

Đối với các hành vi vi phạm về BHYT được quy định từ Điều 83 đến Điều 95 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, đây là các hành vi không thuộc thẩm quyền của Giám đốc BHXH tỉnh.

Trong các trường hợp này, hồ sơ phải được chuyển đến người có thẩm quyền xử phạt trong vòng 02 ngày làm việc kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính.

Nếu biên bản được lập tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, miền núi hoặc hải đảo mà việc đi lại gặp khó khăn thì thời hạn chuyển hồ sơ không quá 05 ngày làm việc.

8. Không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt thì xử lý thế nào?

Trường hợp tổ chức, cá nhân không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt trong thời hạn phải thực hiện, BHXH tỉnh tổ chức cưỡng chế hoặc tham mưu cho người có thẩm quyền xử phạt tổ chức cưỡng chế.

Việc cưỡng chế thực hiện theo Điều 86, Điều 87 Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định 296/2025/NĐ-CP về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Nghị định 296/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Đáng lưu ý, Công văn 3688/BHXH-KT nêu việc cưỡng chế được thực hiện cả đối với trường hợp tổ chức, cá nhân có khiếu nại hoặc khởi kiện đối với quyết định xử phạt, nếu thuộc trường hợp phải thi hành theo quy định.

9. Phát hiện dấu hiệu tội phạm thì có tiếp tục xử phạt hành chính không?

Không.

Trong quá trình xử lý vi phạm hành chính, nếu phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm quy định tại:

• Điều 214 Bộ luật Hình sự: Tội gian lận BHXH, BHTN;

• Điều 215 Bộ luật Hình sự: Tội gian lận BHYT;

• Điều 216 Bộ luật Hình sự: Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động;

thì phải dừng ngay quy trình xử phạt vi phạm hành chính.

Cơ quan xử lý phải tập hợp tài liệu, dữ liệu và lập hồ sơ chuyển cơ quan có thẩm quyền để kiến nghị khởi tố theo quy định.

Điểm này cần được phân biệt với việc kết luận một vụ việc đã cấu thành tội phạm. Công văn chỉ đặt ra yêu cầu chuyển sang quy trình tố tụng hình sự khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, không có nghĩa mọi vi phạm về bảo hiểm đều đương nhiên là tội phạm.

10. Một số văn bản cần lưu ý khi áp dụng Công văn 3688/BHXH-KT

Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/9/2026, còn Nghị định 90/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026. Đây là hai văn bản được Công văn 3688/BHXH-KT yêu cầu BHXH các tỉnh, thành phố phổ biến và triển khai trong công tác xử phạt.

11. Tóm lại

Công văn 3688/BHXH-KT ngày 18/9/2026 chủ yếu hướng dẫn cách tổ chức và thực hiện việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHTN, BHYT sau khi các quy định xử phạt mới được ban hành.

Một số điểm cần lưu ý gồm:

1. Xác định đúng hành vi, đối tượng và thẩm quyền trước khi xử phạt.

2. Không phải mọi trường hợp đều phải lập biên bản vi phạm hành chính.

3. Vi phạm về đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được xác định theo hướng dẫn riêng của Công văn.

4. Biên bản, quyết định xử phạt phải được lập, ký, giao và xử lý đúng trình tự.

5. Vụ việc vượt hoặc không thuộc thẩm quyền phải chuyển hồ sơ cho người có thẩm quyền trong thời hạn quy định.

6. Trong thời gian chưa đủ điều kiện xử phạt điện tử, hồ sơ xử phạt trong kiểm tra từ xa được gửi qua bưu chính bảo đảm.

7. Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm theo Điều 214, 215, 216 Bộ luật Hình sự thì phải dừng quy trình xử phạt hành chính và chuyển hồ sơ để kiến nghị khởi tố.

Căn cứ: Công văn 3688/BHXH-KT ngày 18/9/2026; Nghị định 283/2026/NĐ-CP; Nghị định 90/2026/NĐ-CP; Nghị định 296/2025/NĐ-CP và các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.