Những lưu ý dành cho hộ kinh doanh khi khai thuế theo doanh thu thực tế

Từ năm 2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế theo cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế căn cứ vào doanh thu thực tế và quy định áp dụng cho từng trường hợp. Trong quá trình chuyển đổi, nhiều hộ kinh doanh còn lo ngại về thủ tục, cách xác định doanh thu và nguy cơ bị xử phạt khi kê khai sai.

Ngày 06/10/2026, Cục Thuế ban hành Công văn 7408/CT-PC năm 2026 về việc tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở, cảnh báo và xử lý vi phạm hành chính về thuế. Văn bản nhấn mạnh việc hỗ trợ người nộp thuế hiểu đúng quy định, đồng thời yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi cố ý vi phạm.

1. Hộ kinh doanh kê khai sai do chưa nắm rõ quy định có bị phạt không?

Theo Công văn 7408/CT-PC năm 2026, cơ quan thuế được yêu cầu tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và hỗ trợ người nộp thuế thực hiện đúng nghĩa vụ thuế.

Đối với những sai sót xuất phát từ việc chưa nắm rõ quy định, không có dấu hiệu cố ý vi phạm, cơ quan thuế cần kịp thời nhắc nhở, hướng dẫn người nộp thuế điều chỉnh và khắc phục theo quy định.

Cơ quan thuế cũng được yêu cầu chủ động rà soát, cảnh báo sớm các trường hợp có nguy cơ kê khai sai hoặc chậm nộp thuế; lưu giữ thông tin về việc đã nhắc nhở, hướng dẫn để làm căn cứ xem xét, xử lý khi cần thiết.

Tuy nhiên, hộ kinh doanh cần hiểu rằng:

• Việc được nhắc nhở, hướng dẫn không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn xử phạt.

• Cơ quan thuế vẫn xử lý vi phạm theo quy định khi có đủ căn cứ.

• Trường hợp cố ý kê khai sai, trốn thuế, gian lận hoặc tiếp tục vi phạm sau khi đã được nhắc nhở, cảnh báo có thể bị xử lý nghiêm.

Do đó, hộ kinh doanh cần chủ động tìm hiểu quy định, kiểm tra số liệu và điều chỉnh sai sót kịp thời thay vì mặc định rằng mọi lỗi kê khai đều chỉ bị nhắc nhở.

2. Hộ kinh doanh cần lưu ý gì khi kê khai thuế theo doanh thu thực tế?

Để hạn chế sai sót trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế, hộ kinh doanh nên chú ý các nội dung sau:

Thứ nhất, kê khai dựa trên doanh thu thực tế.

Hộ kinh doanh cần theo dõi đầy đủ doanh thu từ hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và các khoản liên quan theo quy định. Không nên chỉ dựa vào số tiền đã nhận hoặc doanh thu ước tính nếu chưa đối chiếu với cách xác định doanh thu tính thuế áp dụng cho hoạt động của mình.

Thứ hai, kiểm tra số liệu trước khi nộp hồ sơ.

Cần đối chiếu doanh thu ghi nhận với hóa đơn, chứng từ, dữ liệu bán hàng và thông tin từ các nền tảng kinh doanh nếu có. Khi phát hiện chênh lệch, nên xác định nguyên nhân và điều chỉnh theo đúng quy định.

Thứ ba, thực hiện đúng thời hạn kê khai và nộp thuế.

Hộ kinh doanh cần xác định mình thuộc diện thông báo doanh thu thực tế hay phải kê khai thuế theo tháng, quý hoặc thực hiện nghĩa vụ khác. Thời hạn và hồ sơ áp dụng phụ thuộc vào tình trạng hoạt động, mức doanh thu và phương pháp tính thuế tương ứng.

Thứ tư, lưu giữ hồ sơ liên quan.

Nên bảo quản hóa đơn, chứng từ, sổ theo dõi doanh thu, dữ liệu giao dịch và hồ sơ khai thuế để phục vụ việc đối chiếu, giải trình khi cần thiết.

Thứ năm, chủ động hỏi cơ quan thuế khi chưa rõ quy định.

Nếu chưa biết cách xác định doanh thu, chọn mẫu tờ khai hoặc xử lý số liệu sai lệch, hộ kinh doanh nên liên hệ cơ quan thuế quản lý trực tiếp để được hướng dẫn, tránh tự suy đoán dẫn đến kê khai không chính xác.

3. Những hành vi nào có thể bị xem là trốn thuế?

Theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế năm 2025 được bài viết gốc viện dẫn, các hành vi có thể bị xem xét là trốn thuế bao gồm:

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế hoặc hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn luật định trong trường hợp đáp ứng các điều kiện cấu thành hành vi trốn thuế.

• Không ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp.

• Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định.

• Ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá thanh toán thực tế nhằm làm giảm số thuế phải nộp.

• Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để làm giảm nghĩa vụ thuế.

• Sử dụng tài liệu, chứng từ không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai nghĩa vụ thuế.

• Thực hiện các hành vi khác được pháp luật quy định là trốn thuế.

Cần lưu ý, việc xác định một hành vi có phải là trốn thuế hay không phải căn cứ vào quy định pháp luật, tình tiết thực tế và các điều kiện liên quan. Không phải mọi trường hợp chậm nộp hồ sơ hoặc có sai sót đều mặc nhiên bị xác định là trốn thuế.

4. Hành vi trốn thuế có thể bị xử lý như thế nào?

Tùy tính chất, mức độ và số tiền trốn thuế, hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện theo pháp luật.

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, tội trốn thuế có các khung hình phạt khác nhau tùy trường hợp. Chẳng hạn, trường hợp thuộc khung tăng nặng có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm; trường hợp trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên có thể bị phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung theo quy định.

Mức xử lý cụ thể phải được xác định theo điều luật áp dụng, số tiền trốn thuế và các tình tiết của vụ việc. Hộ kinh doanh không nên đồng nhất lỗi kê khai chưa cố ý với hành vi trốn thuế, nhưng cũng không nên xem nhẹ nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực và đầy đủ.

5. Hộ kinh doanh nên làm gì khi phát hiện đã kê khai sai?

Khi phát hiện hồ sơ khai thuế hoặc số liệu doanh thu có sai lệch, hộ kinh doanh nên:

1. Rà soát lại doanh thu, hóa đơn, chứng từ và hồ sơ đã nộp để xác định nội dung sai.

2. Đối chiếu quy định áp dụng cho kỳ tính thuế liên quan.

3. Thực hiện khai bổ sung, điều chỉnh hoặc các thủ tục cần thiết theo quy định hiện hành.

4. Chủ động liên hệ cơ quan thuế quản lý trực tiếp nếu chưa rõ cách khắc phục.

5. Lưu giữ hồ sơ giải trình và tài liệu chứng minh việc điều chỉnh.

Việc chủ động rà soát, khắc phục sai sót giúp hộ kinh doanh hạn chế rủi ro và thể hiện tinh thần tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, việc tự điều chỉnh không mặc nhiên loại trừ mọi trách nhiệm pháp lý; hậu quả cụ thể phụ thuộc vào bản chất sai sót và quy định áp dụng.

Kết luận

Khi chuyển sang kê khai thuế theo doanh thu thực tế, hộ kinh doanh cần theo dõi doanh thu đầy đủ, kê khai đúng thời hạn và lưu giữ hồ sơ chứng minh. Theo Công văn 7408/CT-PC năm 2026, cơ quan thuế được yêu cầu tăng cường hướng dẫn, nhắc nhở đối với sai sót không có dấu hiệu cố ý; nhưng hành vi cố ý khai sai, gian lận hoặc trốn thuế vẫn có thể bị xử lý theo quy định.

Bài viết được eHKD tổng hợp từ nhiều nguồn và chỉ mang tính chất tham khảo.