Tổng hợp văn bản quy định về bảo hiểm xã hội còn hiệu lực mới nhất 2026

Hệ thống pháp luật về bảo hiểm xã hội (BHXH) hiện được quy định tại nhiều luật, nghị định, thông tư và văn bản hướng dẫn khác nhau.

Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực và trở thành văn bản pháp lý quan trọng điều chỉnh các chính sách về BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, trợ cấp hưu trí xã hội và nhiều chế độ liên quan.

Dưới đây là tổng hợp những văn bản quan trọng về bảo hiểm xã hội đang được áp dụng để người lao động, hộ kinh doanh và doanh nghiệp thuận tiện tra cứu.

1. Luật Bảo hiểm xã hội 2024

Văn bản quan trọng nhất hiện nay là:

Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15

• Ban hành ngày: 29/6/2024;

• Có hiệu lực từ: 01/7/2025;

• Là văn bản nền tảng quy định về quyền, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan đến bảo hiểm xã hội.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định các nội dung lớn như:

• BHXH bắt buộc;

• BHXH tự nguyện;

• Trợ cấp hưu trí xã hội;

• Đăng ký và quản lý thu BHXH;

• Các chế độ ốm đau, thai sản;

• Hưu trí;

• Tử tuất;

• BHXH một lần;

• Quản lý và sử dụng quỹ BHXH;

• Quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động.

Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.

2. Các luật có liên quan đến bảo hiểm xã hội

Ngoài Luật BHXH 2024, một số luật khác cũng có quy định liên quan trực tiếp đến việc tham gia và hưởng BHXH.

Bộ luật Lao động 2019

Bộ luật Lao động quy định về quan hệ lao động, hợp đồng lao động, tiền lương, thời giờ làm việc, nghỉ việc, tuổi nghỉ hưu và nhiều nội dung có liên quan đến việc xác định đối tượng tham gia BHXH.

Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng đối với chế độ:

• Tai nạn lao động;

• Bệnh nghề nghiệp;

• Điều kiện hưởng chế độ;

• Mức hưởng và trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 37 luật có liên quan đến quy hoạch năm 2018

Một số nội dung của văn bản này có liên quan đến hệ thống pháp luật lao động và an sinh xã hội.

Nhóm luật liên quan này cũng được liệt kê trong hệ thống văn bản BHXH đang được áp dụng.

3. Nghị quyết liên quan đến BHXH

Một văn bản đáng chú ý là:

Nghị quyết 78/2025/UBTVQH15

Nghị quyết quy định về việc ghi nhận thời gian đóng BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH trước thời điểm Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực.

Quy định này đặc biệt đáng chú ý đối với chủ hộ kinh doanh từng tham gia BHXH trước ngày 01/7/2025.

4. Các nghị định quan trọng hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội

Nghị định 274/2025/NĐ-CP

Nghị định quy định chi tiết một số nội dung của Luật BHXH về:

• Chậm đóng BHXH bắt buộc;

• Trốn đóng BHXH bắt buộc;

• Chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp;

• Khiếu nại;

• Tố cáo trong lĩnh vực BHXH.

Nghị định được ban hành ngày 16/10/2025 và có hiệu lực từ ngày 30/11/2025.

Nghị định 233/2025/NĐ-CP

Nghị định quy định cơ chế tài chính đối với:

• Bảo hiểm xã hội;

• Bảo hiểm thất nghiệp;

• Bảo hiểm y tế;

• Chi phí tổ chức và hoạt động của hệ thống bảo hiểm.

Nghị định có hiệu lực từ ngày 26/8/2025.

Nghị định 212/2025/NĐ-CP

Văn bản quy định chi tiết hoạt động đầu tư từ:

• Quỹ bảo hiểm xã hội;

• Quỹ bảo hiểm y tế;

• Quỹ bảo hiểm thất nghiệp.

Nghị định 197/2025/NĐ-CP

Nghị định quy định về:

• Việc thành lập Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội;

• Chế độ làm việc;

• Trách nhiệm;

• Kinh phí hoạt động;

• Bộ máy giúp việc của Hội đồng.

Nghị định 176/2025/NĐ-CP

Đây là nghị định hướng dẫn một số quy định của Luật BHXH 2024 về trợ cấp hưu trí xã hội.

Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.

Nghị định 164/2025/NĐ-CP

Nghị định quy định về:

• Giao dịch điện tử trong lĩnh vực BHXH;

• Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.

Đây là một trong các văn bản quan trọng phục vụ quá trình số hóa thủ tục BHXH.

5. Những nghị định mới đáng chú ý trong năm 2026

Nghị định 85/2026/NĐ-CP

Nghị định quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung, là một trong những văn bản mới cần lưu ý trong năm 2026.

Nghị định 162/2026/NĐ-CP

Văn bản quy định về việc điều chỉnh:

• Lương hưu;

• Trợ cấp bảo hiểm xã hội;

• Trợ cấp hằng tháng.

Nghị định 283/2026/NĐ-CP

Đây là văn bản quan trọng đối với doanh nghiệp và người sử dụng lao động.

Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực:

• Lao động;

• Bảo hiểm xã hội;

• Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Nghị định 283/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 15/7/2026 và có hiệu lực từ 10/9/2026.

Như vậy, khi xác định mức xử phạt vi phạm hành chính về BHXH trong thời điểm hiện nay, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý văn bản này.

6. Các thông tư quan trọng về BHXH đang áp dụng

Thông tư 12/2025/TT-BNV

Quy định chi tiết một số nội dung của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 về BHXH bắt buộc.

Đây là một trong những văn bản cần được doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động và người làm công tác nhân sự thường xuyên tra cứu.

Thông tư 11/2025/TT-BNV

Quy định chi tiết một số nội dung của Luật BHXH 2024 về BHXH tự nguyện.

Thông tư 25/2025/TT-BYT

Quy định chi tiết việc thực hiện một số nội dung thuộc lĩnh vực y tế liên quan đến:

• Luật Bảo hiểm xã hội 2024;

• Luật An toàn, vệ sinh lao động;

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

Thông tư 88/2025/TT-BCA

Hướng dẫn việc thực hiện BHXH bắt buộc đối với:

• Sĩ quan;

• Hạ sĩ quan;

• Chiến sĩ Công an nhân dân.

Các thông tư trên đều nằm trong nhóm văn bản hướng dẫn BHXH đang được áp dụng.

7. Các văn bản về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Một số văn bản vẫn cần sử dụng khi giải quyết chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp gồm:

• Thông tư 28/2021/TT-BLĐTBXH: hướng dẫn chế độ đối với người lao động bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

• Thông tư 15/2016/TT-BYT: quy định về bệnh nghề nghiệp được hưởng BHXH;

• Thông tư 02/2023/TT-BYT: sửa đổi, bổ sung Thông tư 15/2016/TT-BYT.

Các văn bản này được áp dụng cùng với Luật An toàn, vệ sinh lao động và các quy định mới của Luật BHXH.

8. Các thông tư, văn bản liên quan khác

Tùy từng trường hợp cụ thể, người lao động và cơ quan giải quyết BHXH còn có thể cần tra cứu các văn bản như:

• Thông tư 102/2018/TT-BTC về kế toán BHXH;

• Thông tư 16/2010/TT-BLĐTBXH về trợ cấp hằng tháng đối với một số trường hợp đã hết thời hạn hưởng trợ cấp mất sức lao động;

• Thông tư 19/2018/TT-BLĐTBXH liên quan chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện tại doanh nghiệp;

• Thông tư 19/2021/TT-BLĐTBXH về danh mục vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn làm căn cứ xác định một số trường hợp nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn;

• Thông tư 37/2021/TT-BLĐTBXH liên quan điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và thời điểm hưởng lương hưu đối với trường hợp không còn hồ sơ gốc;

• Thông tư liên tịch 39/2010/TTLT-BLĐTBXH-BTC liên quan chế độ hưu trí, tử tuất đối với người có cả thời gian tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện.

Danh mục các văn bản chuyên ngành còn phụ thuộc vào từng nhóm đối tượng và chế độ BHXH cần giải quyết.

9. Các quyết định của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cần lưu ý

Bên cạnh luật, nghị định và thông tư, nhiều thủ tục thực tế còn được thực hiện theo quy trình do cơ quan BHXH ban hành.

Quyết định 2222/QĐ-BHXH năm 2025

Ban hành quy trình:

• Giải quyết hưởng các chế độ BHXH;

• Chi trả các chế độ BHXH;

• Chi trả bảo hiểm thất nghiệp.

Quyết định 1674/QĐ-BHXH năm 2025

Quy định quy trình tiếp nhận hồ sơ và giải quyết:

• Chế độ ốm đau;

• Thai sản;

• Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe.

Quyết định 366/QĐ-BHXH năm 2026

Ban hành quy trình:

• Thu BHXH;

• Thu BHYT;

• Thu BHTN;

• Cấp sổ BHXH;

• Cấp thẻ BHYT.

Quyết định 313/QĐ-BHXH năm 2026

Sửa đổi, bổ sung một số nội dung của quy trình giải quyết và chi trả các chế độ BHXH, BHTN được ban hành kèm theo Quyết định 2222/QĐ-BHXH năm 2025.

Đây là những văn bản có ý nghĩa thực tế lớn đối với doanh nghiệp, kế toán, nhân sự và người lao động khi làm thủ tục với cơ quan BHXH.

10. Doanh nghiệp nên ưu tiên theo dõi những văn bản nào?

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh có sử dụng lao động, không nhất thiết phải thường xuyên tra cứu toàn bộ hệ thống văn bản.

Một số văn bản nên ưu tiên theo dõi gồm:

1. Luật Bảo hiểm xã hội 2024

Là cơ sở pháp lý chung về đối tượng, mức đóng, quyền lợi và các chế độ BHXH.

2. Bộ luật Lao động 2019

Dùng để xác định quan hệ lao động, hợp đồng lao động, tiền lương và tuổi nghỉ hưu.

3. Nghị định 274/2025/NĐ-CP

Đặc biệt quan trọng đối với vấn đề chậm đóng và trốn đóng BHXH, BHTN.

4. Nghị định 283/2026/NĐ-CP

Cần tra cứu khi xác định hành vi vi phạm và mức xử phạt hành chính trong lĩnh vực BHXH.

5. Thông tư 12/2025/TT-BNV

Là văn bản hướng dẫn nhiều nội dung về BHXH bắt buộc.

6. Quyết định 366/QĐ-BHXH năm 2026

Liên quan trực tiếp đến quy trình thu BHXH, BHYT, BHTN và quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT.

11. Luật BHXH có đang được sửa đổi trong năm 2026 không?

Có dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội đang được xem xét trong năm 2026.

Ngày 29/9/2026, các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách đã thảo luận về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH.

Tuy nhiên, tại thời điểm ngày 01/10/2026, đây vẫn là dự án luật, không phải văn bản đã có hiệu lực.

Vì vậy, việc xác định quyền và nghĩa vụ về BHXH hiện tại vẫn phải căn cứ vào Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và các văn bản hướng dẫn đang có hiệu lực.

12. Lưu ý khi tra cứu văn bản BHXH

Hệ thống pháp luật BHXH có nhiều văn bản và thường xuyên được sửa đổi hoặc thay thế.

Khi tra cứu, doanh nghiệp và người lao động nên kiểm tra:

• Ngày ban hành;

• Ngày có hiệu lực;

• Văn bản sửa đổi, bổ sung;

• Văn bản thay thế;

• Đối tượng áp dụng;

• Quy định chuyển tiếp.

Đặc biệt, không nên áp dụng máy móc những hướng dẫn được ban hành theo Luật BHXH 2014 nếu nội dung đó đã được thay thế bằng Luật BHXH 2024 hoặc văn bản hướng dẫn mới.

Kết luận

Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là văn bản pháp lý nền tảng trong lĩnh vực BHXH tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật hiện nay còn bao gồm nhiều nghị định, thông tư và quyết định hướng dẫn về BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, trợ cấp hưu trí xã hội, chậm đóng, trốn đóng, xử phạt vi phạm, giải quyết chế độ và quy trình thu BHXH.

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, việc thường xuyên cập nhật các văn bản mới là cần thiết để thực hiện đúng nghĩa vụ đóng BHXH, bảo đảm quyền lợi của người lao động và hạn chế rủi ro bị xử phạt.

Căn cứ pháp lý tham khảo:

• Luật Bảo hiểm xã hội 2024;

• Bộ luật Lao động 2019;

• Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015;

• Nghị định 176/2025/NĐ-CP;

• Nghị định 233/2025/NĐ-CP;

• Nghị định 274/2025/NĐ-CP;

• Nghị định 283/2026/NĐ-CP;

• Thông tư 11/2025/TT-BNV;

• Thông tư 12/2025/TT-BNV;

• Các văn bản hướng dẫn có liên quan.

Bài viết được tổng hợp theo các quy định đang áp dụng tại thời điểm 01/10/2026. Danh mục văn bản có thể thay đổi khi cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản mới, sửa đổi hoặc bãi bỏ văn bản hiện hành.