Mua bán hóa đơn trái phép gồm những hành vi nào? Từ mức thu lợi bất chính bao nhiêu thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và các mức phạt áp dụng ra sao?
Mua bán hóa đơn trái phép là hành vi vi phạm pháp luật về hóa đơn, chứng từ và có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Vậy những hành vi nào được xác định là mua bán hóa đơn trái phép? Từ mức thu lợi bất chính bao nhiêu thì người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Những hành vi nào được xem là mua bán hóa đơn trái phép?
Theo hướng dẫn tại Thông tư liên tịch 10/2013/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC-BTC, hành vi mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước bao gồm:
Mua, bán hóa đơn chưa ghi nội dung hoặc ghi nội dung không đầy đủ, không chính xác theo quy định.
Mua, bán hóa đơn đã ghi nội dung nhưng không có hàng hóa, dịch vụ thực tế đi kèm.
Mua, bán hóa đơn giả, hóa đơn chưa có giá trị sử dụng hoặc đã hết giá trị sử dụng.
Mua, bán hóa đơn của cơ sở kinh doanh khác nhằm hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ mua vào hoặc sử dụng để cấp cho khách hàng khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.
Mua, bán hoặc sử dụng hóa đơn có sự chênh lệch về giá trị hàng hóa, dịch vụ giữa các liên của hóa đơn.
Như vậy, không chỉ hành vi trực tiếp mua hoặc bán hóa đơn khống mới có thể bị xem là mua bán hóa đơn trái phép. Việc sử dụng hóa đơn không đúng bản chất giao dịch nhằm hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ cũng có thể thuộc trường hợp vi phạm này.
Mua bán hóa đơn trái phép từ bao nhiêu tiền thì bị truy cứu hình sự?
Theo Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, người thực hiện hành vi in, phát hành hoặc mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc các trường hợp luật định.
Đối với hành vi mua bán trái phép hóa đơn, một trong những căn cứ quan trọng là thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng.
Ngoài ra, hành vi còn có thể bị truy cứu hình sự khi liên quan đến số lượng hóa đơn nhất định, cụ thể:
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 50 số đến dưới 100 số.
Hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 10 số đến dưới 30 số.
Hoặc thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng.
Với các trường hợp này, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Khi nào bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm?
Mức hình phạt có thể tăng lên nếu hành vi mua bán hóa đơn trái phép thuộc một trong các trường hợp tăng nặng theo khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự.
Cụ thể, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu:
Phạm tội có tổ chức.
Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện hành vi.
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 100 số trở lên hoặc hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 30 số trở lên.
Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên.
Gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước từ 100 triệu đồng trở lên.
Tái phạm nguy hiểm.
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, đồng thời bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Mua bán hóa đơn trái phép có thể bị phạt hành chính không?
Không phải mọi trường hợp mua bán hóa đơn trái phép đều mặc nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi chưa đến mức bị xử lý hình sự nhưng thuộc trường hợp vi phạm hành chính thì người vi phạm có thể bị xử phạt theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn.
Theo Điều 22 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP, hành vi cho, bán hóa đơn mua của cơ quan thuế nhưng chưa lập có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.
Mức phạt tiền nêu trên là mức áp dụng đối với tổ chức. Trường hợp người nộp thuế là cá nhân thì mức phạt tiền bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức theo quy định.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi sử dụng hóa đơn?
Hóa đơn phải phản ánh đúng giao dịch kinh tế thực tế phát sinh. Doanh nghiệp không nên mua hóa đơn không có hàng hóa, dịch vụ đi kèm hoặc sử dụng hóa đơn của đơn vị khác để hợp thức hóa chi phí, doanh thu.
Đặc biệt, việc mua bán hóa đơn không chỉ tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt hành chính mà trong trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm còn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự và hình phạt tù.
Do đó, doanh nghiệp cần kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn, đối chiếu hàng hóa, dịch vụ thực tế và lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ liên quan đến giao dịch.
Kết luận
Mua bán hóa đơn trái phép có thể được xác định qua nhiều hành vi như mua bán hóa đơn không có hàng hóa, dịch vụ thực tế, sử dụng hóa đơn giả hoặc hóa đơn của đơn vị khác để hợp thức hóa giao dịch.
Theo Điều 203 Bộ luật Hình sự, hành vi mua bán trái phép hóa đơn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên hoặc thuộc các trường hợp khác được luật quy định. Mức hình phạt có thể từ phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến phạt tù, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo và được tổng hợp, viết lại từ các quy định pháp luật được dẫn chiếu. Khi xử lý một vụ việc cụ thể, cần đối chiếu đầy đủ tình tiết và quy định pháp luật đang có hiệu lực tại thời điểm phát sinh.
