Quy định thanh toán khi mua bán vàng từ 20 triệu đồng trong ngày và điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng theo pháp luật thuế có phạm vi áp dụng khác nhau. Doanh nghiệp cần phân biệt hai quy định để xác định điều kiện khấu trừ thuế GTGT và tính chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.
1. Mua vàng trả tiền mặt có vi phạm quy định thuế về thanh toán khi mua hàng hóa không?
Căn cứ khoản 10 Điều 4 Nghị định 24/2012/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232/2025/NĐ-CP, việc thanh toán mua bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của doanh nghiệp kinh doanh vàng tại ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Như vậy, giao dịch mua bán vàng đạt ngưỡng 20 triệu đồng trong ngày trở lên phải thanh toán qua tài khoản theo quy định, không được thanh toán bằng tiền mặt.
Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định cơ sở kinh doanh phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 5 triệu đồng trở lên, đã bao gồm thuế GTGT, để đáp ứng điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào, trừ các trường hợp đặc thù được pháp luật quy định.
Theo điểm c khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên cũng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, nếu đáp ứng các điều kiện liên quan.
Hai ngưỡng thanh toán nêu trên có mục đích và phạm vi áp dụng khác nhau. Vì vậy, việc mua vàng được phép thanh toán bằng tiền mặt theo quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng không đồng nghĩa với việc khoản thanh toán đó đương nhiên đáp ứng điều kiện khấu trừ thuế GTGT hoặc tính chi phí được trừ của doanh nghiệp.
2. Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt được quy định ra sao?
Theo khoản 1 Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt là chứng từ chứng minh việc thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định tại Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt.
Tuy nhiên, chứng từ nộp tiền mặt vào tài khoản của bên bán không được xem là chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đáp ứng điều kiện nêu trên.
Do đó, khi mua hàng hóa, dịch vụ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp cần lưu giữ hóa đơn và chứng từ thanh toán phù hợp với quy định thuế. Đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên, cần kiểm tra điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt trước khi kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào hoặc hạch toán chi phí được trừ.
3. Cách tính thuế GTGT đối với hoạt động mua bán, chế tác vàng bạc, đá quý
Theo Điều 22 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, thuế GTGT đối với hoạt động mua bán, chế tác vàng, bạc, đá quý được tính trực tiếp trên giá trị gia tăng.
Cụ thể, số thuế GTGT phải nộp được xác định bằng giá trị gia tăng nhân với mức thuế suất áp dụng đối với hoạt động này.
Giá trị gia tăng được xác định theo công thức:
Giá trị gia tăng = Giá thanh toán của vàng, bạc, đá quý bán ra − Giá thanh toán của vàng, bạc, đá quý mua vào tương ứng.
Trong đó:
Giá thanh toán bán ra: Là giá thực tế bán ghi trên hóa đơn, bao gồm tiền công chế tác nếu có, thuế GTGT và các khoản phụ thu, phí thu thêm mà bên bán được hưởng.
Giá thanh toán mua vào: Là giá trị vàng, bạc, đá quý mua vào hoặc nhập khẩu, đã có thuế GTGT, dùng cho hoạt động mua bán, chế tác tương ứng.
Cơ sở kinh doanh có hoạt động mua bán, chế tác vàng bạc, đá quý phải hạch toán riêng hoạt động này để kê khai, nộp thuế theo phương pháp quy định.
Nếu trong kỳ tính thuế phát sinh giá trị gia tăng âm, cơ sở kinh doanh được bù trừ với giá trị gia tăng dương theo quy định. Trường hợp chưa bù trừ hết, phần âm có thể được chuyển sang kỳ sau trong cùng năm; khi kết thúc năm dương lịch, số âm còn lại không được chuyển tiếp sang năm sau.
Kết luận
Mua vàng trả tiền mặt cần được xem xét theo cả quy định quản lý hoạt động kinh doanh vàng và quy định thuế về thanh toán. Theo Nghị định 232/2025/NĐ-CP, giao dịch mua bán vàng từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải thanh toán qua tài khoản. Trong khi đó, pháp luật thuế quy định điều kiện chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng trở lên đối với các khoản mua hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi áp dụng.
Doanh nghiệp cần phân biệt hai quy định này, đồng thời kiểm tra hóa đơn và chứng từ thanh toán để xác định đúng điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào và tính chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN.
Bài viết được eHKD tổng hợp từ nhiều nguồn và chỉ mang tính chất tham khảo.
